Saré Siang Panungtungan

Dina hiji mangsa anu pikasieuneun tur pinuh ku katangtuan, taun nalika dunya lir ibarat dieusian ku hawa pikasieuneun jeung kasieun, nyaéta mangsa Covid-19 keur gahar. Di hiji pasantrén anu lega tur dikuriling ku sawah héjo, hirup saurang budak awéwé ngaranna Lilis. Anjeunna nembe nginjak kelas 7 Madrasah Tsanawiyah (MTs), umur anu masih renyah tapi geus dipinuhan ku cita-cita luhur ti saurang bapa.

Lilis kakara 28 poé di asrama. Kahirupan pasantrén anu kawilang énggal kénéh karasa beurat, tapi manéhna nguat-nguat haté. Sanajan harita kaayaan pageblug, dinten éta aya kabébasan saeutik. Palajaran anu biasana lumangsung sacara daring (online) ngaliwatan sora-sora anu peupeus-peupeus tina headsét jeung layar handphone leutik, ayeuna mah dilaksanakeun di pondok babarengan. Teu maké hp, ngan saukur nyawang ka ustadzah, silih tukeur pamadegan jeung babaturan. Rasa ucing-ucingan jeung kaéndahan babarengan ngaleungitkeun rasa sepi anu kungsi nyiksa haté Lilis dina poé-poé saméméhna.

Sakabéh palajaran téh karasa padet. Sapanjang isuk nepi ka deukeut waktu Dzuhur, sirah Lilis asa pinuh. Tambah deui, sora raména asrama ti para santri nu séjén, nu geus lila kakurung teu panggih jeung dunya luar, ngajadikeun sora-sora tawa jeung ngobrol téh lir ibarat gelombang sora anu ngadegdéng dina ceulina. Lilis ngarasa lieur jeung kacapéan anu pohara.

Sanggeus réngsé diajar, anjeunna mutuskeun pikeun gancang-gancang mulang ka kamarna di asrama. Tujuanana ngan hiji: bobo siang. Ngarah engké bisa hudang seger pikeun sholat Dzuhur di masjid. Teu kungsi lila, panonna peureum. Dina sora rame asrama anu lir ibarat soundtrack keur saré, Lilis kapidara ku sare. Manéhna bobo kira-kira dua jam.

Lilis hudang. Cahaya panonpoé nu asup tina sela-sela jandéla asrama geus ngarayap condong ka kulon. Geus waktuna ngagidig ka masjid handap. Dina waktu manéhna rék nangtung, ujug-ujug aya sora nu keketrok tina panto.

“Tok, tok, tok.”

Ustadzah Asih, anu dipikanyaah ku santri, geus aya di hareupeun panto. Sorana alon, tapi karasa aya geter dina unggal ucapna.

“Nak Lilis,” ceuk Ustadzah Asih bari ngadéngék. “Ayeuna mah anjeun kudu mulih heula. Tos aya kulawarga anu nyusul.”

Lilis bati ngajenghok. Panon anu karek melek langsung buncelik. Teu percaya.

“Hapunten, Ustadzah,” walon Lilis bari ngaléngkah ka hareup panto. “Kamari wanci abdi neda izin mulih, da abdi sareng pun biang pun bapa sami-sami nuju udur, teu diidinan. Kunaon atuh ayeuna malah disuhunkeun mulih? Abdi pan nembé 28 dinten di dieu.”

Lilis nyarios kitu téh kalayan émutan anu jero. Mémang, nalika manéhna gering, indungna ogé gering, bapana ogé gering, manéhna kungsi memelas ménta izin mulih, tapi Ustadzah teu ngidinan. Ceuk carita mah, lamun can 40 dinten di asrama, ulah mulih heula, da sieun engkéna teu betah, karunya kana ongkos jeung cita-cita. Hukum 40 poé éta karasa beurat pisan harita.

Ustadzah Asih ukur ngahuleng sakeudeung, sorana leuwih lemes. Sorot socana pinuh ku karunyaan jeung kahariwang.

“Engké ogé anjeun bakal ngarti, Nak. Tong seueur naros heula. Nurut we. Mimitina tepang heula sareng kulawarga anjeun di handap. Maranéhna tos ngantos.”

Lilis teu bisa ngomong deui. Aya hal anu teu katempo, anu teu katingali, anu ngajadikeun paréntah ieu beda ti anu biasa. Rarasaan anu teu ngeunah mimiti ngarérab dina jero haténa.

“Muhun Ustadzah, hatur nuhun, punten,” ceuk Lilis pasrah, tuluy gancang-gancang ganti baju santri na.

Lilis geuwat turun ka handap, ka rohangan tamu santri. Jantungna ratug tutunggulan. Di dinya, anjeunna ningali sepupu na, Rini, jeung bibina, Bi Éma. Éta téh dua jalma anu geus deukeut jeung anjeunna.

Ngan hanjakalna, Lilis can gé nepi ka hareupeun maranéhna, Bi Éma langsung nangtung tuluy lumpat ngagabrug Lilis. Rini ogé milu ngagabrug. Maranéhna langsung ceurik ngagukguk teu kawadahan.

Lilis ngarasa awakna lemes. Manéhna can ngarti naon sabenerna anu lumangsung. Naha maranéhna ceurik? Naha bet jadi kieu? Tapi teu lila, rasa nyeri jeung kasedih anu ngalir tina cipanon barayana téh nular ka Lilis. Anjeunna tuluy milu ceurik dina pelukan barayana, sanajan alesan ceurikna masih kénéh jadi misteri.

Sanggeus rada tenang, maranéhna tiluan kaluar. Lilis tuluy asup kana mobil anu geus nungguan. Sajam perjalanan ti asrama, Lilis teu eureun-eureun nanya ka Rini jeung Bi Éma, sabab haténa geus teu kiat nahan pananya.

“Saeurna aya naon? Kunaon atuh anjeun sadayana ceurik? Kunaon kuring disuhunkeun mulih? Pun biang parantos damang?”

Lilis naroskeun kaayaan indungna, sabab éta anu pangdipikahariwang ku manéhna.

Bi Éma ukur bisa ngusap cipanon. Rini ngarenghap panjang. Sorana peupeus.

“Punten, Lis... Sing sabar, Neng. Bapa... Bapa tos teu aya. Bapa pupus tadi beurang di rumah sakit,” walon Rini, kalayan sora anu lir ibarat samagaha dina beurang poé.

Kecap-kecap éta lir ibarat pélor anu ngahanca jajantung Lilis. Pupus. Lilis kaget, awakna ngadegdeg. Panonpoé anu harita masih kénéh moncorong karasa poék. Pikirannana langsung kosong, manéhna termangu sapanjang lalampahan. Sora mesin mobil, sora barayana, sora dunya, kabeh ngahiji jadi sora bising anu teu kaharti.

Dina lalampahan anu geus deukeut ka imah, Lilis ngarasa sirahna pinuh ku kilasan émutan. Manéhna inget kana poé-poé saméméhna, nalika ramana nganteur ka pasantrén. Ramana anu jigjig jangkung, anu sok imut sanajan dina kaayaan capé.

Lilis inget kana pesan panungtungan ti ramana. Bapana nyekel leungeunna pageuh pisan di gerbang pasantrén.

“Sing rajin diajar, Lilis. Sing jadi jalma anu mangpaat pikeun agama, nusa, jeung bangsa. Tong gancang nyerah. Ulah mulih sateuacan cita-cita anjeun katepi. Bapa pasti ngadoakeun anjeun ti dieu.”

Kecap-kecap ieu ayeuna karasa jadi naskah kahirupan anu kudu dituluykeun.

Sanggeus nepi ka imah, mobil eureun. Lilis ningali jalma-jalma geus rame pisan. Di hareupeun imah, bandéra konéng geus ngapung dina luhur tiang leutik, tanda aya nu maot. Awak Lilis lemes, euweuh kakuatan pikeun leumpang. Pikiranna teu puguh kamana. Ceulina siga teu percaya kana anu kadéngé. Éta téh ramana, anu harita nganteur, ayeuna geus dicutat tina dunya.

Cipanonana murudul lir ibarat curug anu teu kahalang. Haténa siga di kéwat ku beban anu kacida beuratna. Manéhna gancang-gancang asup ka jero imah. Di dinya, anjeunna ningali indungna geus pingsan, leuleus teu daya teu upaya. Harita pisan, Lilis ngarasa jagatna ruksak: bapana parantos teu aya, indungna teu kuat, manéhna sorangan ukur budak leutik anu keur neangan jati diri.

Sanajan haténa remuk redam, Lilis kudu kuat. Manéhna tuluy ningali jenazah bapana nu keur disiapkeun pikeun dikurebkeun. Manéhna nangtung di gigireun layon ramana, nepikeun salam panungtungan. Leungeunna anu leutik nyabak pameunteu ramana anu geus tiis.

“Bapa... Hapunten abdi,” ceuk Lilis ngagerentes.

Nalika badé dikurebkeun, Lilis milu ka kuburan. Di hareupeun liang kubur anu geus sayaga, Lilis nangtung, ceurikna lir ibarat nyahkeun sagala nyeri. Manéhna ngarasa yén hiji deui tihang panangtayung dina hirupna geus rubuh.

Lilis ngagerentes dina haténa, nyieun ikrar anu moal kungsi leungit:

“Bapa, sanajan ayeuna nyeri, sanajan karasa beurat pikeun neruskeun léngkah tanpa kakuatan Bapa, abdi janji. Abdi bakal neruskeun diajar di pasantrén. Abdi bakal jadi jalma anu mangpaat, saluyu sareng pesen Bapa anu panungtungan. Mugia Gusti maparin tempat anu saé kanggo Bapa, di tempat anu pangéndahna di sisi Mantenna.”

Ti harita, bobo siang éta henteu ngan ukur saré. Éta mangrupakeun pangéling-éling kana waktu anu tragis, waktu parapatan hirupna. Waktu nalika manéhna ngagolér dina capéna, sarta hudang dina kanyataan anu pait. Bobo siang éta, ayeuna, jadi seuseul anu moal leungit tina haténa, tapi ogé jadi cikal bakal kakuatan anyar pikeun ngahontal cita-cita anu geus diwasiatkeun ku ramana. Lilis bakal terus hirup, sanajan bari mawa beurat, sabab hanca ramana kudu dituluykeun.